Startuj z nami!

www.szkolnictwo.pl

praca, nauka, rozrywka....

mapa polskich szkół
Nauka Nauka
Uczelnie Uczelnie
Mój profil / Znajomi Mój profil/Znajomi
Poczta Poczta/Dokumenty
Przewodnik Przewodnik
Nauka Konkurs
uczelnie

zamów reklamę
zobacz szczegóły
uczelnie
PrezentacjaForumPrezentacja nieoficjalnaZmiana prezentacji
Niedostosowanie uczniów i młodziezy

Od 01.01.2015 odwiedzono tę wizytówkę 12501 razy.
Chcesz zwiększyć zainteresowanie Twoją jednostką?
Zaprezentuj w naszym informatorze swoją jednostkę ->>>
* szkolnictwo.pl - najpopularniejszy informator edukacyjny - 1,5 mln użytkowników miesięcznie



Platforma Edukacyjna - gotowe opracowania lekcji oraz testów.



 

 
Pogotowie Opiekuńcze
Brzezie
Opracował: Kazimierz Kaczmarek

     Przyjmując uniwersalny termin niedostosowania społecznego, zarówno dla pedagogów jak i psychologów, są to wszelkie formy wadliwego stosunku do innych ludzi wypływający z różnego rodzaju zaburzeń emocjonalnych oraz defektów w tym zakresie.
     Bardzo często spotykamy się w literaturze jak i życiu codziennym z terminem "dziecko trudne". Jednak z wyjaśnieniem tego pojęcia będą pewne trudności, gdyż napotykamy na liczne niejasności i uogólnienia. I tak "dzieckiem trudnym" będzie dziecko mające przejściowe trudności w szkole, w domu lub innej placówce czy instytucji, a także dziecko z poważnymi zaburzeniami charakterologicznymi aż do głębokiego zdemoralizowania.
     Zdaniem J. Konopnickiego określenie "dziecko trudne" wyraża subiektywny pogląd, że wysiłki wychowawcze w stosunku do takiego dziecka nie dają oczekiwanych wyników i dlatego stosuje określenie ""dziecko z zaburzeniami w zachowaniu się".
     Natomiast M. Tramer określając "dziecko trudne" wyjaśnia: "... Trudne do wychowania jest dziecko lub młodociany jeśli wychowanie ich natrafia na takie opory i utrudnienia, że zwyczajowymi środkami i metodami domu rodzinnego, szkoły i szkolenia zawodowego nie może być prowadzone w sposób zadowalający lub też wychowanie ich wydaje się zupełnie niemożliwe..."
     Jeszcze innym określeniem dzieci, u których występują zaburzenia charakterologiczne na skutek wpływów środowiskowych – są dzieci zaniedbane moralnie.
     Ważnym pojęciem dotyczącym tematu niedostosowania społecznego uczniów jest termin socjalizacja. Jest to proces, który dokonuje się w trakcie rozwoju społecznego. Rezultatem tego rozwoju jest uspołecznienie jednostki i osiągnięcie przez nią dojrzałości społecznej.
     Inaczej socjalizacja jest wrastaniem w kulturę, która polega na przyjmowaniu przez jednostkę tradycji, wzorów i wartości kulturowych wyznaczających sposób postępowania, właściwy dla pełnienia określonych ról społecznych. Przez socjalizację rozumieć można zmiany osobowości jednostki zmierzające do kształtowania takiej osobowości, która umożliwia przystosowanie do życia w zbiorowości i osiągania celów przy jednoczesnym kształtowaniu cech pozytywnych (pracowitość, obowiązkowość)korzystnych dla kontaktów międzyludzkich. Jednakże zmian tych nie należy traktować jako rezygnacji z indywidualnych upodobań, gdyż naczelnym ich zadaniem jest wytworzenie indywidualności tworzącej określoną kulturę.
     W zależności od stopnia uspołecznienia tj. przestrzegania normy grupowej, wyróżnić możemy:

  • niski stopień uspołecznienia – jest to zachowanie zgodne z normą grupową występujące jednak pod jej presją wraz z charakterystyczną u jednostki obawą przed zastosowaniem sankcji w razie naruszenia obowiązującej normy;
  • wysoki stopień uspołecznienia – postępowanie jest zgodne z normą grupową bez kontroli grupy oraz zagrożenia sankcjami w przypadku naruszenia normy.
     Z. Skory wymienia w procesie socjalizacji postawy prospołeczne: postawę życzliwości, sprawiedliwości i altruistyczną oraz podkultury sprzyjające wytworzeniu się postaw aspołecznych, sprzecznych z obowiązującymi normami postępowania grupy. I tu: postawy izolacji, egocentryzmu, egoizmu, wrogości i sadyzmu.
     We wczesnym okresie dzieciństwa główną rolę w socjalizacji odgrywają rodzice i ich warunki materialne. Rodzice reprezentują określone kręgi zawodowe, wartości i style życia. Oni też komentują doświadczenia dziecka i kształtują jego kontakty z otoczeniem. Wszystko składa się na podkulturę domu, która stanowi początek socjalizacji.
     Natomiast zjawisko zaburzenia socjalizacji wg Z. Skorego to: "powstanie u danej osoby motywacji i działania aspołecznego, w wyniku oddziaływania podkultury grupy wytwarzającej normy sprzeczne z normami ukształtowanymi przez kulturę".
     Inaczej przedstawia ten termin R. Miler, uważa, że proces socjalizacji uzależniony jest od indywidualnych predyspozycji jednostki związanych z jej stanem zdrowia i zdeterminowanymi organicznie cechami osobowości.
     Tak więc zarówno defekty organiczne, zwiększona pobudliwość nerwowa jak i wadliwie ukształtowana hierarchia wartości mogą być przyczynami zaburzeń socjalizacji. Zaburzenia socjalizacji są natomiast powodem niedostosowania społecznego, charakteryzującego się nieprawidłowo ukształtowanymi stosunkami społecznymi oraz konfliktami z otoczeniem.

Niedostosowanie społeczne i jego pomiar

     Termin "niedostosowanie społeczne" używany jest zamiennie z określeniami takimi jak: niedostosowanie społeczne", "wykolejenie społeczne" itp., chociaż zakres pojęciowy tych wyrażeń jest nieco inny. Łączy je natomiast rodzaj pewnych zachowań grup bądź jednostek funkcjonujących w konkretnych systemach społecznych.
     Wspólnym elementem różnych definicji terminu nieprzystosowania społecznego jednostki, jest takie jej zachowanie, które jest sprzeczne z powszechnie uznawanymi normami i oczekiwaniami społecznymi. Konsekwencjami tych zachowań w szerokiej skali są zaburzenia w funkcjonowaniu systemu społecznego, wyrażające się m.in., w wyraźnych szkodach oraz stratach moralnych i materialnych społeczeństwa. Natomiast w mniejszej skali negatywnymi konsekwencjami tych zachowań są ograniczenie swobody i autonomii osobistej lub zagrożenie bezpieczeństwa psychicznego albo fizycznego poszczególnych członków społeczeństwa.
     Chcąc mierzyć i diagnozować nieprzystosowanie społeczne dzieci i młodzieży należy uprzednio sprecyzować:
  • czym ono jest i jakie są jego wskaźniki empiryczne?
  • jakie są jego przyczyny i uwarunkowania?
  • jakie mechanizmy wewnętrzne nimi sterują?
  • czy pomiar niedostosowania społecznego jest możliwy?
  • Jakie narzędzia pomiarowe byłyby najbardziej właściwe do określenia poziomu nieprzystosowania społecznego dzieci i młodzieży?
     Wskaźnikami nieprzystosowania społecznego są więc wszelkie negatywne lub nieadekwatne reakcje jednostek na wymogi i nakazy zawarte w przypisywanych im konstruktywnych rolach społecznych. Są to zachowania podważające funkcjonalność każdego układu społecznego, powodujące jego dezorganizację lub bezpośrednio zagrażające społecznie uznawanym wartościom, takim jak rozwój i autonomia jego członków.
     Angielski teoretyk i badacz problemu niedostosowania społecznego D. H. Scott (twórca arkusza diagnostycznego służącego do ustalenia niedostosowania społecznego) określa motywy działania dziecka nieprzystosowanego w następujący sposób:
  • Dziecko niedostosowane społecznie nie działa w swoim najlepszym interesie. Motywacja jego działania jest w związku z tym nierealistyczna, świadczy o daleko posuniętej frustracji.
  • Dowodem frustracji jest fakt, że dziecko swoim działaniem stwarza sobie wiele kłopotów, których samo nie jest w stanie rozwikłać, a których mogło uniknąć.
  • Reakcje takiego człowieka są skomplikowane, tzn. nie można ich przewidzieć i na ogół są nieproporcjonalne do bodźców, które je wywołały. To powoduje, że zachowanie takiego człowieka rzadko jest właściwie oceniane przez mało wytrawnych i wnikliwych pedagogów.
     Dalszą konsekwencją takiego zachowania się dziecka jest brak sukcesu, głównego motoru wszelkiego działania ludzkiego. Trudności w osiąganiu sukcesu powodują złe samopoczucie dziecka, co ostatecznie wyraża się tym, że czuje się ono nieszczęśliwe. Ten ostatni objaw jest głównym elementem niedostosowania społecznego i właściwie wszelkie próby ustalenia diagnozy trzeba zaczynać od stwierdzenia tego stanu.
Jednostki niedostosowane społecznie charakteryzuje często:
  • duża wyobraźnia, cynizm, brawura;
  • nieżyczliwy stosunek do człowieka, do cudzego mienia;
  • negatywny stosunek do norm, regulaminu, zarządzeń;
  • nieodpowiedzialny stosunek do własnych czynów;
  • nieumiejętność zżycia się z grupą "wyłamywanie się z reguł gry";
  • zrzucanie winy na innych;
  • niechęć do pracy i nauki;
  • brak odpowiedzialności za swoje czyny;
  • "brak hamulców", krytycyzmu;
  • brak wizji życia w płaszczyźnie etycznej – społecznie pozytywnej;
  • nieumiejętność wyjścia z trudnej sytuacji;
  • brak wiary w możliwość rozwiązywania trudności.
     Te cechy zachowań składają się na to co w psychologii nazywa się "zaburzeniami osobowości". Determinantami nieprzystosowania społecznego są nie tylko pojedyncze czynniki, ale całe kompleksy niekorzystnych czynników rozwojowych, wewnętrznych (biopsychicznych) i zewnętrznych (socjokulturowych) działających na jednostkę.
     Człowiek w ciągu swojego życia pełni różne role społeczne: dziecka w rodzinie, kloegi i rówieśnika, ucznia w szkole. Dlatego konieczne jest zbadanie jak jednostka funkcjonuje w swojej roli społecznej.

Kryteria społeczne i psychologiczne niedostosowania społecznego

     Według J. Konopnickiego "Główne kryteria rozpoznawania niedostosowania są wyłącznie psychologiczne, a konsekwencje tego stanu rzeczy są natury społecznej’’. Niedostosowanie społeczne występuje w różnych formach zachowania i może objawiać się:
  • Dziecko niedostosowane społecznie jest na ogół rzadko lubiane przez inne dzieci, a także przez dorosłych. Jego reakcje są trudne do przewidzenia, dlatego otoczenie unika kontaktów z nim.
  • Brak u takiej jednostki zaufania do ludzi, zwłaszcza dorosłych, co powoduje wzajemne niezrozumienie.
  • Trudności w nawiązywaniu kontaktów (także rówieśniczych), niemożność zaistnienia w danej grupie – wyobcowanie.
  • Nie mogąc w sposób normalny zaspokoić swoich potrzeb czyni to w sposób nieakceptowany społecznie.
Według H. Spionek istnieją dwa stopnie utrwalenia zaburzeń życia uczuciowego dzieci:
  • zaburzenia łatwo odwracalne będące reakcją na nieprawidłowe oddziaływanie otoczenia, cofające się po zmianie środowiska lub w wyniku działania wychowawczego.
  • Zaburzenia utrwalone, trudno odwracalne, wymagające specjalnych form terapii.
Powodem społecznego niedostosowania są zaburzenia w procesie socjalizacji dzieci i młodzieży ujawniające się najczęściej agresywnością, wrogością, nieśmiałością, zahamowaniem lub wycofaniem się. Mogą one występować w postaci następujących zachowań społecznych:
  • zadawanie bólu, sprawianie przykrości, wyrządzanie szkód materialnych, moralnych,
  • unikanie kontaktów z otoczeniem, izolacja.
      Ważnym wskaźnikiem przy określaniu niedostosowania społecznego są zaburzenia sfery emocjonalnej –obojętność uczuciowa, a co za tym idzie niezdolność do poświęceń, opieki nad innymi, przyjaźni czy wdzięczności.
     Jednostka społecznie niedostosowana charakteryzuje się tym, że pragnie zapewnić sobie jak największe uprawnienia i korzyści, a jednocześnie uchyla się od spełnienia nałożonych na nią obowiązków i zadań. Przejawia też tendencje do kierowania się w postępowaniu własnym interesem, a nie społecznym. Ściśle się to wiąże ze słabą motywacją do podejmowania aktywności zgodnej z interesem społecznym.

Rodzaje i objawy niedostosowania społecznego

     Objawy, symptomy, manifestacje nieprzystosowania społecznego są obserwowalnymi zdarzeniami lub zachowaniami sprzecznymi z uznawanymi przez społeczeństwa wzorami zachowań. W zależności od częstotliwości ich występowania, stopnia skumulowania oraz od ich specyfiki mogą być traktowane jako tzw. cząstkowe składniki nieprzystosowania społecznego. Najczęściej występujące kategorie zachowania będące cząstkowymi wskaźnikami nieprzystosowania społecznego to:
  • notoryczne kłamstwa;
  • ucieczki (z domu lub szkoły);
  • alkoholizowanie się (nadużywanie alkoholu);
  • pasożytnictwo społeczne (niezasłużone korzyści z cudzej pracy):
  • nadużywanie środków odurzających i podniecających (narkomania, toksykomania);
  • zachowania agresywne skierowane na otoczenie;
  • zamachy samobójcze;
  • zachowania przestępcze.
     Niektóre zachowania jednostek społecznie niedostosowanych łączą się w tzw. syndrom zachowań, które są podstawą do wyodrębnienia różnych odmian nieprzystosowania społecznego ze względu na cechy zachowań składający się na dany syndrom.
Według typologii J. Konopnickiego istnieje pięć rodzajów nieprzystosowania społecznego:
  1. Wrogość – powstająca na tle frustracji potrzeb, emocjonalnej zależności, na którą składają się m.in. podejrzliwość, szkodzenie innym, niszczenie przedmiotów, awantury, bójki, wybuchy gniewu, negatywny stosunek do nauki szkolnej, wagarowanie, ignorowanie poleceń nauczycieli.
  2. Zahamowanie – pojawiające się zwykle na podłożu uszkodzeń lub osłabienia systemu nerwowego jednostki. Osoby zahamowane wyróżnia:
    • brak naturalnej pewności siebie, nieufność i ostrożność wobec innych;
    • nadmierna uległość wobec innych, bierność w pracy szkolnej, brak aspiracji i wiary w swoje umiejętności, zrażanie się niepowodzeniami, ponoszenie porażek we współzawodnictwie, lęk w nowych sytuacjach, niepewność, powolność reakcji, zamyślenie, autyzm, brak energii fizycznej, odrzucenie kontaktów społecznych.
  3. Niekonsekwencja – zachowania niekonsekwentne – pojawiają się na podłożu uszkodzeń systemu nerwowego. Symptomami niekonsekwencji są:
    • brak koncentracji uwagi, nieprzemyślane natychmiastowe reakcje, nadpobudliwość i stany niezrównoważenia emocjonalnego, labilność nastawień, brak integracji czasowej (dziecko nie korzysta z poprzednich doświadczeń).
  4. Aspołeczność – (lub skrajna aspołeczność). Charakteryzuje się:
    • silnym dążeniem do szkodzenia innym osobom – "bezinteresowne okrucieństwo", brakiem wrażliwości moralnej, utratą wyższych uczuć i zasad moralnych, stosowaniem przemocy.
  5. Wrogość – z tendencją do aspołeczności – jest syndromem mieszanym, powstałym przez skrzyżowanie niektórych symptomów wrogości (agresywności) z symptomami aspołeczności.
     Objawy nieprzystosowania społecznego tym łatwiejsze są do zidentyfikowania i pogrupowania, im częściej i w większym nasileniu występują w określonym przedziale czasu.

Geneza nieprzystosowania społecznego

     Jednostka nie rodzi się nieprzystosowana, lecz w toku swojego życia nabywa pewnych symptomów, kształtując mechanizmy psychologiczne, które prowadzą do nieprzystosowania społecznego i kierują nim. Jest to proces długi i złożony. Przebiega w następujących etapach:
  • Pierwszy etap – obejmuje kształtowanie się nastawień (poznawczych, emocjonalnych) jednostki zwiększających jej podatność na wpływy antagonistyczno- destukcyjnego środowiska społecznego.
  • Drugi etap – polega na przyswajaniu wzorów motywacji oraz zachowania się antyspołecznego, ułatwiających zaspokojenie potrzeb i rozładowanie napięć jednostce w jej społecznym funkcjonowaniu. -
  • Trzeci etap – wiąże się z utrwaleniem i autonomizowaniem się nabytych i przyswojonych przez jednostkę sposobów zachowania antyspołecznego, będących dla niej źródłem nagród o charakterze psychologicznym, nie mających swych alternatywnych odpowiedników w innego typu zachowaniach (np. zachowaniach prospołecznych).
Na zjawisko niedostosowania społecznego mają wpływ dwa podstawowe typy czynników:
  • czynniki biopsychiczne, takie jak mikrodefekty i mikrouszkodzenia w zakresie centralnego systemu nerwowego, zaburzenia rozwoju, psychopatyczna struktura osobowości.
  • Czynniki socjokulturowe, do których należy zaliczyć kontakt dziecka ze środowiskiem lub podkulturą antagonistyczno – destrukcyjną (np. przestępczą, chuligańską), niski status społeczno – ekonomiczny rodziny, obiektywne trudności w życiu rodziny (choroby, alkoholizm, rozbicie rodziny).
     Istnieje kilka tzw. prostych czynników sprzyjających nieprzystosowaniu społecznemu, a których przeważająca liczba ma charakter socjokulturowy.
Należą do nich:
  • Niekorzystne warunki ekonomiczno – materialne rodziny (ubóstwo, nędza);
  • Zaburzona struktura rodziny (rozbicie rodziny, sieroctwo);
  • Choroby rodziców lub ich nieobecność w wychowywaniu dzieci;
  • Kontakty dziecka z podkulturą dewiacyjną;
  • Brak sukcesów szkolnych dziecka;
  • Stygmatyzujące oddziaływanie instytucji wykrywania, napiętnowania i eliminowania dewiacji (policja, sąd, zakład poprawczy);
  • Społeczna blokada aspiracji jednostki (brak środków do realizacji aspiracji);
  • Zaburzona struktura osobowości, niska samoocena, niezrównoważenie emocjonalne;
  • Zaburzenia psychosomatyczne (nadpobudliwość, stereotypie, konwulsje);
  • Odtrącenie emocjonalne dziecka.
     Z pedagogicznego punktu widzenia do najważniejszych czynników determinujących nieprzystosowanie społeczne dzieci i młodzieży należą czynniki związane z przebiegiem socjalizacji dziecka w rodzinie, a zwłaszcza te sytuacje i okoliczności, które prowadzą do osłabienia lub zerwania związku emocjonalnego dziecka z rodzicami.
     Nie mniej ważnym czynnikiem w genezie aspołecznego nieprzystosowania jest brak sukcesów szkolnych u dziecka, co może blokować jego aspiracje społeczne i jego szansę na zdobycie wykształcenia i w rezultacie awans społeczny.

Umieść poniższy link na swojej stronie aby wzmocnić promocję tej jednostki oraz jej pozycjonowanie w wyszukiwarkach internetowych:

X


Zarejestruj się lub zaloguj,
aby mieć pełny dostęp
do serwisu edukacyjnego.




www.szkolnictwo.pl

e-mail: zmiany@szkolnictwo.pl
- największy w Polsce katalog szkół
- ponad 1 mln użytkowników miesięcznie




Nauczycielu! Bezpłatne, interaktywne lekcje i testy oraz prezentacje w PowerPoint`cie --> www.szkolnictwo.pl (w zakładce "Nauka").

Zaloguj się aby mieć dostęp do platformy edukacyjnej




Zachodniopomorskie Pomorskie Warmińsko-Mazurskie Podlaskie Mazowieckie Lubelskie Kujawsko-Pomorskie Wielkopolskie Lubuskie Łódzkie Świętokrzyskie Podkarpackie Małopolskie Śląskie Opolskie Dolnośląskie