Startuj z nami!

www.szkolnictwo.pl

praca, nauka, rozrywka....

mapa polskich szkół
Nauka Nauka
Uczelnie Uczelnie
Mój profil / Znajomi Mój profil/Znajomi
Poczta Poczta/Dokumenty
Przewodnik Przewodnik
Nauka Konkurs
uczelnie

zamów reklamę
zobacz szczegóły
uczelnie
PrezentacjaForumPrezentacja nieoficjalnaZmiana prezentacji
Podstawowe informacje o procesie twórczym oraz scenariusz lekcji twórczej



Platforma Edukacyjna - gotowe opracowania lekcji oraz testów.


 

W niniejszej publikacji wyjaśniam pojęcie „twórczość” oraz przedstawiam krótką charakterystykę osób twórczych. Druga część publikacji zawiera scenariusz lekcji twórczej , którą można przeprowadzić w nauczaniu zintegrowanym. Podaję też przykłady ćwiczeń twórczych dla dzieci dziewięcioletnich i dziesięcioletnich.
Wyjaśnienie pojęcia "twórczość".
     Twórczość jest pojęciem wieloznacznym, dlatego niezbyt dobrze funkcjonuje jako termin naukowy, chociaż samo zjawisko stanowi ważny i ciekawy przedmiot badań naukowych. Poza tym twórczość jest obiektem zainteresowania wielu nauk, nie tylko psychologii, antropologii i nauk o poznaniu. Wieloznaczność pojęcia twórczości wychodzi na jaw gdy uświadomimy sobie w jak licznych kontekstach jest używane.
     Twórczość jako dorobek i jako rodzaj aktywności to bynajmniej nie wszystkie znaczenia interesującego nas pojęcia. Mówimy na przykład, że ktoś cechuje się twórczością, bo dużo i mądrze pisze albo ma ciekawe pomysły. Możemy też o kimś powiedzieć, że ma twórczą osobowość, co może znaczyć, że jest to osobowość bogata, wewnętrznie skomplikowana lub zdolna do wytwarzania nowych pomysłów. W tym wypadku osobowość byłaby rozumiana jako źródło czyjejś twórczości lub siła napędowa procesów twórczych. Ale jak w takim razie nazwiemy osobowość twórczego człowieka, to znaczy cechy przejawiane przez twórczą jednostkę, ale niekoniecznie stanowiące siłę napędową jej działań twórczych?
     Czy można mówić o twórczości bez dzieł, a więc czy można nazywać kreatywnym kogoś, kto nigdy nie wymyślił niczego nowego i zarazem wartościowego? Kreatywność w tym znaczeniu byłaby zdolnością czysto potencjalną, z różnych powodów niezrealizowaną w postaci wytworów spełniających kryteria nowości i wartości. Według Abrahama Maslowa, osoba ciągle rozwijająca się, zdrowa psychicznie, szczęśliwa, akceptująca sama siebie i doświadczająca rzeczywistości w niezwykły sposób, zasługuje na miano osoby twórczej mimo braku dzieł o uznanej wartości. Twórczość tego rodzaju polega albo na dysponowaniu rozwiniętym, choć zahamowanym potencjałem intelektualnym, niezbędnym do produkowania nowych i wartościowych wytworów, albo na przejawianiu określonych form zachowania, które jest typowe dla dojrzałej, "prawdziwej" aktywności twórczej. W obu przypadkach mamy do czynienia z twórczością, jako cechą indywidualną, czyli z kreatywnością.
     Genezy myślenia twórczego upatruje się w myśleniu intuicyjnym, ponieważ manifestuje się ono wyjściem poza stereotypowe schematy logiczne.
     Myślenie twórcze, innowacyjne, nie zajmuje się udowadnianiem niczego, jest raczej parciem do przodu z nowymi możliwościami. Natomiast jeżeli już wymyśliliśmy coś nowego, możemy zająć się sprawdzaniem wartości czy prawdziwości tego co wymyśliliśmy.
     Tworzyć – to znaczy powoływać nowy byt. Nie powstaje on z niczego, lecz z innych istniejących już bytów. Dlatego tworzenie polega na przeobrażaniu wartości. Tworzyć – znaczy odkrywać nową prawdę. Tworzyć – znaczy ustanawiać nowy porządek. Tworzyć – znaczy wreszcie zdobywać nowe doświadczenia. Możliwości mają to do siebie, że przerastają pierwotne potrzeby. Jeżeli chcemy się rozwijać – musimy przezwyciężać własny bezwład. Dlatego sensem tworzenia jest ciągłe doskonalenie życia.
     Twórcze działanie nie może być więc czymś nadzwyczajnym w życiu człowieka, skoro tworzenie jest funkcją życia w ogóle. Twórcza działalność różni się na różnych polach. Może być twórczością artystyczną, lub nieartystyczną, naukową, techniczną albo po prostu niestereotypowym sposobem bycia, myślenia, odczuwania. Bowiem cecha wspólna wszystkich form i dziedzin twórczego działania jest zaprzeczanie stereotypom.
     Twórcza postawa nie może też być jedynie przywilejem jednostek, skoro każdy człowiek pragnie zrozumieć, odpowiednio zorganizować i stale poprawiać swoje życie. Człowiek z natury swej jest istotą twórczą i posiada naturalne predyspozycje do twórczej postawy wobec siebie i rzeczywistości.
     Postawa twórcza wymaga od nas, abyśmy wchodzili w rejony nieznane. Jeśli popuścimy wodzy fantazji możemy odkryć nowe możliwości i je wyeksploatować. Fantazjowanie pozwala ujrzeć znane fakty w nowym świetle. Dzięki fantazjom i prowokacjom możemy konstruować narzędzia myślenia twórczego uwalniające nas z krępujących więzów tradycyjnego myślenia.
     Osoby twórcze wyróżniają się swoistym układem cech indywidualnych. Są ponadprzeciętnie inteligentne, choć powyżej pewnego progu inteligencja przestaje się liczyć jako determinanta twórczości. Cechują się szczególnym stylem poznawczym, przede wszystkim niezależnością od pola, intuicyjnością i skłonnością do narzucania własnych norm i reguł. W zakresie cech osobowości twórcze jednostki charakteryzują się otwartością, niezależnością i wytrwałością.
     Dlaczego nie wszyscy ludzie wykazują umiejętność kreatywnego myślenia i działania, mimo iż dyspozycje twórcze stanowią cechę wrodzoną każdego człowieka?
     Przyczyn tej sytuacji, należy upatrywać w procesie wychowania i sposobie edukacji. Niestety wpływ szkoły częściej bywa pod tym względem negatywny niż pozytywny. Szkoła nie sprzyja twórczości przede wszystkim dlatego, że ujednolica zachowanie i sposób myślenia wychowanków, działając jak gdyby w zastępstwie społeczeństwa jako całości.
     Szkoła jest miejscem, w którym dokonuje się niezbędny przekaz wiedzy, norm i wartości, ale też miejscem, które uczy konformizmu. Przychodząc do szkoły, dziecko uczy się obowiązujących reguł zachowania, które często przekształcają się w obowiązujące reguły myślenia. Szkoła nie sprzyja też twórczości ze względu na sposób przekazywania wiedzy. Próbuje się przekazać przede wszystkim jak najwięcej wiedzy i wiadomości w mniejszym stopniu stymulując myślenie, wyobraźnię, dociekliwość i samodzielność intelektualną.
     Szkoła nie musi być środowiskiem nie sprzyjającym twórczości i w wielu wypadkach nie jest. Instytucje edukacyjne dysponują olbrzymim potencjałem, umożliwiającym promowanie aktywności twórczej i rozwijanie talentów.
     Po pierwsze, szkoły mają do dyspozycji odpowiednie zasoby takie jak biblioteki i pracownie. Po drugie, w szkole może dojść do konfrontacji różnych pomysłów, koncepcji i stylów myślenia, i atmosfera współpracy i zdrowej rywalizacji, stanowi ważne źródło motywacji do twórczości. Po trzecie, w szkole są nauczyciele, którzy mogą spełnić społeczną rolę mentora, opiekuna i wzorca osobowego. Właśnie postawy i zachowania nauczycieli są czynnikami decydującymi o twórczym rozwoju dziecka.
     Powodzenie nauczyciela w pracy nad rozwijaniem aktywności twórczej uczniów uwarunkowane jest przede wszystkim rzetelną wiedzą oraz dobrą znajomością każdego dziecka, jego potrzeb, jego poziomu umysłowego, zdolności, uzdolnień, warunków życia i jego zainteresowań. Nauczyciel powinien pamiętać, że dzieci energiczne i swobodniejsze potrzebują przede wszystkim ukierunkowania, wskazania drogi rozwoju, podczas gdy dzieci bierne i zahamowane wymagają zachęty, porady i tworzenia sytuacji do rozwoju niezależności myślenia.
     Chodzi o to, aby tak organizować nauczanie, w którym pulsuje życie i radość, nie ma nudy i szarzyzny, gdzie panuje twórczość. Należy zadbać o stworzenie atmosfery, która sprzyja ekspresji, pobudza inwencję i odkrywczość. Nauczyciel powinien tak sterować dziećmi, aby powoli przejmował inicjatywę w swoje ręce, szukały różnych rozwiązań, nie bojąc się pomyłek. Wystrzegać się dawania rad i podawania rozwiązań, aby nie odbierać dzieciom możliwości radzenia sobie w danej sytuacji problemowej i szukania własnych rozwiązań.
     W kształtowaniu postawy twórczej, ogromną wartość ma tak zwana aktywność otwarta, dzięki której dziecko wykorzystuje tkwiący w jego umyśle potencjał intelektualny. Jeżeli jest zachęcane do wysuwania i oceny własnych pomysłów, to występują następne jakościowo inne.

Literatura:

  1. Edward Nęcka (2001), Psychologia twórczości, Gdańskie towarzystwo psychologiczne.
  2. Edward de Bono (1994), Naucz swoje dziecko myśleć, tłum. Wydawnictwo PRIMA.
  3. Ewa Marchwicka (1998), Myślenie twórcze jako cel współczesnej edukacji, Nowa Szkoła nr9.
  4. Agnieszka Wrona, Dorota Durlej (2000), Propozycje gier i zabaw do programu "Postrzegam świat całościowo" dostosowane do poziomu klasy II i III, Nauczanie początkowe, Kształcenie zintegrowane, Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP, Kielce.
Lekcja twórczości pt: "DZIEŃ UPRZEJMOŚCI" w nauczaniu zintegrowanym z przykładami ćwiczeń twórczych dla dzieci 9- 10-letnich.

Ćwiczenie 1 : Krzyżówka z imionami

Cele: pomoc w pokonywaniu barier hamujących aktywność twórczą-nieśmiałość, obawy przed nieznanym; kształtowanie umiejętności odkrywania, rozpoznawania i wyrażania uczuć i emocji.

Pomoce: kolorowe flamastry, duży arkusz papieru.

Czas: 15 minut.

Przebieg ćwiczenia:
     Dzieci próbują połączyć wszystkie swoje imiona na wzór krzyżówki. Na podłodze należy położyć duży arkusz papieru. Zaczyna ten, kto chce. Imię może być napisane zarówno pionowo jak i poziomo. Drugi uczestnik wpisuje swoje imię tak, aby jedna litera właśnie napisanego imienia wiązała się z napisanym wcześniej. I tak dalej, aż wszyscy napiszą swoje imiona.

      W ten sposób wszyscy mogą poczuć przynależność do grupy. Każdy jest w pewien sposób połączony z innymi kolegami i koleżankami. Dzieci mogą podawać przykłady, co ich łączy, np. przyjaźń, koleżeństwo, wspólne zainteresowania itp.

Ćwiczenie 2: Jestem – potrafię – mam.

Cele: wdrażanie do przyjmowania pochwał i krytyki ze strony innych osób, uczenie konstruktywnego komunikowania się i uważnego słuchania innych.

Pomoce: taśma klejąca, kartki papieru, długopisy.

Czas:20 minut.

Przebieg ćwiczenia:
Przyklejamy dzieciom na plecach taśmą klejącą kartki, na których wypisane zostały jeden pod drugim trzy początki zdań: -
Jestem...........
Potrafię.......................
Mam...........................
      Wszyscy biorą długopisy i chodzą po całej klasie, uzupełniają sobie nawzajem trzy zdania pozytywnymi uwagami, które rzeczywiście pasują do danego uczestnika. Kiedy wszystkie zdania zostaną dokończone, zabawa zostaje przerwana. Teraz dzieci zdejmują kartki ze swoich pleców i czytają, co inni myślą na ich temat. Autorzy poszczególnych wypowiedzi pozostają anonimowi. Następnie dzieci wypowiadają się na temat, jak czują się po przeczytaniu swojej kartki, czy są zaskoczone uzupełnionymi zdaniami, czy same oceniają się podobnie?

Ćwiczenie 3: Pisemny dialog.

Cele: kształtowanie zachowań pro społecznych i umiejętności współpracy w grupie zadaniowej, rozwijanie życzliwości i wrażliwości na potrzeby innych.

Pomoce: kartka papieru, długopis.

Czas: 30 minut.

Przebieg ćwiczenia:
     Nauczyciel proponuje zabawę, w której dzieci mogą wymyślić rozmowę dwu osób, dorosłej i dziecka. Same decydują, kto będzie dorosłym, a kto dzieckiem, gdzie oni mieszkają, co ich łączy, czego od siebie chcą. Zapisują najpierw na papierze, kim są te dwie rozmawiające osoby i gdzie rozmowa się odbywa, np.:
Wychowawca i ja. Rozmowa podczas przerwy w klasie.
Zaczynają rozmowę, zaznaczając na początku linijki, kto mówi, np.:
Wychowawca: Arku, o czym myślisz?
Ja: Myślę o zadaniu z matematyki.

Dzieci mają na wymyślenie rozmowy ok.20 minut. Po czym nauczyciel pyta:
- Kto pierwszy odczyta swoją historyjkę?...
Usłyszeliśmy ją wszyscy, teraz chciałabym o niej porozmawiać. Proponuję, żebyście odpowiedzieli na następujące pytania:
Na co zwróciłem w tej rozmowie uwagę?
Czy rozmówcy powiedzieli, co myślą i czują?
Czy powiedzieli jasno, czego od siebie chcą?
Czy uważnie słuchali tego, co mówiła druga osoba?
Czy dorosły poważnie traktował dziecko?
Czy dziecko poważnie traktowało dorosłego?
Według powyższego schematu należy omówić kilka dialogów.

Ćwiczenie 4: Żelazna porcja słów.

Cele: doskonalenie sprawności językowych i umiejętności wypowiadania się.

Pomoce: ołówek, kartki.

Czas: 30 minut.

Przebieg ćwiczenia:
     Przeprowadzamy eksperyment, żeby sobie uświadomić, które wyrazy są dla nas w tej chwili ważne. Weźcie ołówek i papier, usiądźcie i zachowajcie przez chwilę spokój. Chciałabym, żebyście ze znanych sobie słów wybrali cztery, które są dla was najważniejsze...Dobierzcie się teraz czwórkami...Porozmawiajcie ze sobą, używając tylko tych czterech słów, które zanotowaliście...Teraz w ciszy popatrzcie jeszcze raz na swoje cztery wyrazy. Jeżeli jedno z nich nie pomogło wam w rozmowie, skreślcie je i zastąpcie innym słowem, żebyście znów mieli cztery słowa. Zastanówcie się teraz dobrze, które słowa chcecie zmienić...Dodajcie dalsze cztery ważne słowa, żebyście mieli osiem słów. Wasz język składa się z ośmiu słów. Zbierzcie się teraz w nową czwórkę...Używajcie w rozmowie tylko swoich słów...Następnie skreślając słowa,, które w rozmowie nie były przydatne dodajcie po cztery nowe słowa, rozmawiając w czwórkach, korzystając kolejno z 12, 16 i 20 słów. Dysponując dwudziestoma słowami nie twórzcie nowej grupy. Spójrzcie na wyrazy, przeczytajcie je kilka razy. Wykorzystując 20 słów, zapiszcie teraz krótką historyjkę, wiersz lub list.

Ćwiczenie 5: Partner komunikacji.

Cele: pomoc w rozumieniu i akceptowaniu własnych i cudzych uczuć, kształtowanie pozytywnej samooceny i poszerzanie samowiedzy.

Pomoce: po 2 kartki papieru dla każdego ucznia, długopisy.

Czas: 20 minut.

Przebieg ćwiczenia:
     Próbujemy ustalić, z którymi dziećmi rozmawiamy szczególnie często, a z którymi rozmawiamy mało lub wcale.
     Każdy otrzyma dwie kartki. Na jednej kartce zapiszcie: Najwięcej rozmawiam z... i podajcie nazwisko dziecka, z którym najczęściej rozmawiacie. Dopiszcie także krótkie uzasadnienie i swoje nazwisko jako nadawcy. Najmniej rozmawiam z...Tutaj napiszcie nazwisko dziecka, z którym najmniej rozmawiacie. Napiszcie także krótkie uzasadnienie i swoje nazwisko jako nadawcy komunikatu.

Ćwiczenie 6: Kontakty.

Cele: kształtowanie umiejętności świadomej obserwacji rzeczy, zjawisk i ludzi, rozwijanie umiejętności koncentracji uwagi.

Pomoce: brak

Czas: 10 minut.

Przebieg ćwiczenia:
      Uczniowie stają w różnych miejscach sali lub chodzą w różnych kierunkach. Nauczyciel podaje zadania:
Patrzcie na podłogę, idźcie dalej szukając!
Zwróćcie teraz uwagę szczególną uwagę na to...
Gdy będziecie dalej chodzić, patrzcie na innych, ale nie wolno rozmawiać!
Teraz uśmiechajcie się przyjaźnie do każdej napotkanej osoby!
Teraz podajcie każdemu rękę, cały czas milcząc!
Teraz przy każdym spotkaniu powiedzcie swoje imię!
Z każdą osobą, którą spotkacie, znajdźcie coś wspólnego!
Z następną osobą, którą spotkacie, idźcie ręka w rękę przez całą salę!

Iwona Godleś

Umieść poniższy link na swojej stronie aby wzmocnić promocję tej jednostki oraz jej pozycjonowanie w wyszukiwarkach internetowych:

X


Zarejestruj się lub zaloguj,
aby mieć pełny dostęp
do serwisu edukacyjnego.




www.szkolnictwo.pl

e-mail: zmiany@szkolnictwo.pl
- największy w Polsce katalog szkół
- ponad 1 mln użytkowników miesięcznie




Nauczycielu! Bezpłatne, interaktywne lekcje i testy oraz prezentacje w PowerPoint`cie do wykorzystania na lekcjach -> www.szkolnictwo.pl (w zakładce "Nauka").

Zaloguj się aby mieć dostęp do platformy edukacyjnej



Zachodniopomorskie Pomorskie Warmińsko-Mazurskie Podlaskie Mazowieckie Lubelskie Kujawsko-Pomorskie Wielkopolskie Lubuskie Łódzkie Świętokrzyskie Podkarpackie Małopolskie Śląskie Opolskie Dolnośląskie