Startuj z nami!

www.szkolnictwo.pl

praca, nauka, rozrywka....

mapa polskich szkół
Nauka Nauka
Uczelnie Uczelnie
Mój profil / Znajomi Mój profil/Znajomi
Poczta Poczta/Dokumenty
Przewodnik Przewodnik
Nauka Konkurs
uczelnie

zamów reklamę
zobacz szczegóły
uczelnie

Lelek kozodój

Lelek kozodój

Lelek
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Nadrząd neognatyczne
Rząd lelkowe
Rodzina lelkowate
Rodzaj Caprimulgus
Gatunek lelek
Nazwa systematyczna
Caprimulgus europaeus[1]
( Linnaeus , 1758 )
Kategoria zagrożenia ( CzKGZ )[2]

Zasięg występowania

     obszary letnich lęgowisk

     poznane zimowiska
(strzałka - możliwe zimowiska)

Lelek – trudny do dostrzeżenia dzięki maskującemu upierzeniu
Lelek, jako ptak nocny, dzień spędza w ukryciu. Na zdjęciu pisklę oczekujące na pokarm i schowane w liściach

Lelek (lelek kozodój) (Caprimulgus europaeus) – gatunek niewielkiego ptaka nocnego z rodziny lelkowatych .

Nazwa rodzajowa caprimulgus pochodzi od słów capra, czyli koza i mulgere, które znaczy doić. Nazwa gatunkowa europeas pochodzi od kontynentu europejskiego.

Spis treści

Występowanie

Lelek, ponieważ należy do rodziny lelkowatych, preferuje cieplejsze tereny Starego i Nowego Świata. Zamieszkuje Europę (bez północnej części Półwyspu Skandynawskiego ), południowo-zachodnią Azję aż po Indie oraz północno-zachodnią Afrykę . To ptak wędrowny pokonujący duże odległości. Zimuje w południowej i środkowej Afryce . Wędrowny, przeloty w kwietniu – maju i sierpniu – październiku. Wyróżnia się 4 podgatunki.

W Polsce nieliczny gatunek lęgowy spotykany w całym kraju, również w niższych górach, choć rozmieszczony nierównomiernie. Jego obecność zależy od preferowanych siedlisk.

Cechy gatunku

Ptak o smukłej sylwetce, dużej głowie i niewyodrębnionej szyi. Czarny dziób delikatny, krótki, szeroko rozcięty i płaski w formie głębokiej paszczy sięgającej poza oko, otoczony sztywnymi, szczeciniastymi piórami (zwiększają efektywność w trakcie polowania na latające owady). Lelki mają duże, czarnobrązowe oczy. Pióra okrywowe podobne do sowich . Ubarwienie miękkie, imitujące korę: wierzch ciała szarobrunatny o czarnym, szarym i brunatnym podłużnym pręgowaniu oraz plamach w tych samych barwach. Szara, pokryta plamami pierś, brązowy lub żółtordzawy spód o brunatnym poprzecznym drobnym prążkowaniu. Skrzydła i ogon są długie. Lotki brunatne, pokryte jaśniejszymi plamami. Trzy pierwsze lotki z dużymi białymi plamami. Na szarych sterówkach poprzeczne brunatne prążkowanie. Nogi są brązowe. Obie płci mają podobną wielkość. Samca można odróżnić od samicy po dużych plamach na końcach skrzydeł i po biało zakończonych sterówkach, które dobrze widać w locie. Gdy trzyma się ptaka w ręku i obserwuje z bliska można rozpoznać płeć z większą pewnością, po rysunku i ubarwieniu skrajnych lotek.

Rozmiarami podobny jest do smukłej turkawki lub kosa. Prowadzi skryty tryb życia. Za dnia odpoczywa na ziemi lub wzdłuż gałęzi na drzewach. Słabe i krótkie palce nie pozwalają obejmować lelkowi gałęzi w sposób w jaki to robią pozostałe ptaki. Ubarwienie ochronne dobrze maskuje siedzącego ptaka, a dodatkowa wyprostowana postawa obok kawałka drewna z zamkniętymi oczami sprawia, że jest rzadko dostrzegany. Zauważyć go można jednak zwykle dopiero, gdy znienacka wyfrunie spod nóg zakłócającego mu spokój człowieka. Gdy warunki pogodowe są niesprzyjające lelek potrafi obniżyć temperaturę ciała i zapaść w letarg, przez co zwalnia przebieg procesów przemiany materii i może przeżyć do czasu aż sytuacja się poprawi.

Lot

W locie przypomina pustułkę lub dużą jaskółkę. W powietrzu porusza się cicho i lekko. Wylatuje nad porębami najczęściej o zmierzchu. Czasami przelatuje ponad wierzchołkami drzew.

Wymiary średnie

dł. ciała 
do 27 cm[3]
rozpiętość skrzydeł 
52-55 cm
masa ciała 
ok. 80 g

Głos

Gdy leci wydaje "ku-ik". Obecność na danym terenie zdradza też warczący śpiew tokowy samca trwający zwykle minutę i trzaskanie skrzydłami w trakcie lotu godowego. Robi to siedząc na drzewie, a głos ten przypomina pracujący silnik "erro-rrroor". Samicę wabi też wołaniem "hejt". Spłoszony ptak reaguje ochrypłym odgłosem "chrak".

Biotop

Lelek kozodój na gałęzi jest trudny do zauważenia

Suche, świetliste bory sosnowe w pobliżu łąk, pól, polan, zrębów, młodników. Preferuje też lasy poprzecinane porębami, ich skraje, ale może też może wyprowadzić lęg na terenach bez zwartych drzewostanów. Spotkać go można na wrzosowiskach, zarastających pożarzyskach i wydmach z młodymi kompleksami leśnymi, rzadziej w większych sadach i parkach.

Okres lęgowy

Gatunek monogamiczny.

Gniazdo

Nie buduje gniazda, jaja składa bezpośrednio na ziemi (piasku, wrzosowisku , mchu , ściółce leśnej lub żwirze ). Niepokojony może przenieść jaja o kilka metrów.

Jaja

W ciągu roku wyprowadza dwa lęgi (jeden w skrajnie północnych częściach areału występowania), składając w maju i lipcu po 2 błyszczące eliptycznego kształtu jaja. Są one mlecznobiałe w szare i brązowe plamy, co bardzo dobrze je maskuje. Gdy pierwsze zniesienie zostanie zniszczone zawsze zakłada następne. W razie niebezpieczeństwa matka może przenieść jaja w dziobie w inne miejsce.

Wysiadywanie

Jaja wysiadywane są przez oboje rodziców (częściej przez samicę) przez 17 do 18 dni[3], po czym zajmują się karmieniem młodych. Pisklęta , rzekome gniazdowniki, po kilku dniach biegają po ziemi w pobliżu gniazda. Mają szarobrązowy puch. Po 15-20 dniach zaczynają latać[3] i opuszczają gniazdo na dobre, a po 3 tygodniach się usamodzielniają, choć przez kolejne 2 tygodnie są jeszcze dokarmiane przez rodziców.

Pożywienie

Spłaszczona czaszka lelka kozodoja

Owady chwytane w locie do szeroko otwartego dzioba[3], głównie ćmy , muchówki, koniki polne, świerszcze i chrząszcze .
Ten nocny łowca poluje o zmierzchu i świcie. Czasem wyruszając z punktu obserwacyjnego ściga owady.

Ochrona

Objęty ochroną gatunkową ścisłą . Utrata siedlisk i zmniejszenie ilości dużych owadów sprawia, że lelek staje się coraz rzadszym ptakiem.

Lelek w kulturze

Nazwa gatunkowa nawiązuje do ludowych wierzeń, według których lelki przylatywały do stad kóz i piły ich mleko z wymion. W wierzeniach słowiańskich lelek kozodój, podobnie jak bocian , był uważany za ptaka który przynosi z Wyraju dusze mające się ponownie wcielić, bądź też jako zoomorficzne wyobrażenie samych dusz[4]. Lelki spełniały także ważną rolę w opowiadaniu Howarda Phillipsa Lovecrafta pod tytułem Koszmar w Dunwich (The Dunwich Horror), gdzie masowo zbierały się w pobliżu domu umierającego człowieka, zrównując swój śpiew z oddechem konającego. Gdy tuż po śmierci odleciały, oznaczało to, iż nie zdobyły nowej duszy, a gdy hałasowały i śpiewały do samego rana, znaczyło to, że udało im się ją porwać. Motyw lelków kozodojów na tle wierzeń Słowian wykorzystał pisarz Andrzej Sapkowski w swej Sadze o wiedźminie .

Przypisy

  1. Caprimulgus europaeus w: Integrated Taxonomic Information System ( ang. )
  2. Caprimulgus europaeus . Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) ( ang. )
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Frieder Sauer: Ptaki lądowe. Świat Książki, seria: Leksykon przyrodniczy. . 
  4. Andrzej Szyjewski: Religia Słowian. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004. . 

Bibliografia

  • Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. . 
  • Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. . 
  • Andrzej G. Kruszewicz: Ptaki Polski. Encyklopedia ilustrowana. Warszawa: MULTICO, 2007, s. 165. . 

Zobacz też

ptaki Polski


Inne hasła zawierające informacje o "Lelek kozodój":

Lelek kozodój w ukryciu. Na zdjęciu pisklę oczekujące na pokarm i schowane w liściachLelek (Lelek kozodój) (Caprimulgus europaeus) – gatunek niewielkiego ptaka nocnego z rodziny lelkowatych .Nazwa ...

Ptaki ...

Motocykl ...

Język węgierski ...

Wezuwiusz (Ficedula hypoleuca) pleszka zwyczajna (Phoenicurus phoenicurus) białorzytka rdzawa (Oenanthe hispanica) świstunka leśna (Phylloscopus sibilatrix) wilga (Oriolus oriolus) Lelek kozodój (Caprimalgus europaeus) trzmielojad (Pernis apivorus)Wśród gadów można wymienić: jaszczurka zielona (Lacerta viridis) gekon ...

Bolimowski Park Krajobrazowy niemy , cyraneczka , głowienka , perkozek , trzmielojad , błotniak stawowy , krogulec , kobuz , pustułka , sowa uszata , Lelek kozodój , kszyk , wodnik , dudek , zimorodek , dzięcioł średni , krzyżodziób świerkowy , muchołówki mała ...

Magiczne stworzenia z cyklu Harry Potter ...

Niebo (raj) ...

Chram ...

Obwód Wola AK ...


Inne lekcje zawierające informacje o "Lelek kozodój":

026b. Ptaki – latający krewni gadów (plansza 24) ...




Zachodniopomorskie Pomorskie Warmińsko-Mazurskie Podlaskie Mazowieckie Lubelskie Kujawsko-Pomorskie Wielkopolskie Lubuskie Łódzkie Świętokrzyskie Podkarpackie Małopolskie Śląskie Opolskie Dolnośląskie